پایگاه مجازی استاد مرحوم محمد صدیق منشاوی

زندگی نامه،مجموعه عکس، فیلم و تلاوت های استاد محمد صدیق منشاوی(ره)

تلاوت‌های استاد محمدصدیق منشاوی؛ مرجع تلاوت‌های اصیل و مبتنی بر معنا
ساعت ۱٢:٠٦ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٧ شهریور ۱۳۸٩   کلمات کلیدی: تحلیل

در این بخش از آواشناسی تطبیقی تلاوت‌های استاد محمدصدیق منشاوی به این نکته خواهیم رسید که تلاوت‌های این استاد بزرگ قرائت مرجع تلاوت‌های اصیل و مبتنی بر معناست.

مرحوم استاد «محمد صدیق منشاوی»

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد در تلاوت‌های مرحوم محمدصدیق منشاوی محزون‌خوانی است. شاید به قاطعیت بتوان این نکته را گفت که هیچ کسی تاکنون نتوانسته است محزون‌خوانی را در تلاوت قرآن به حد و پایه ایشان به کمال برساند، نه آن‌قدر حزین باشد که دچار اغلاط فاحش تلاوتی شود و نه آنقدر تصنعی که اصلاً ارتباطی نداشته باشد و مخاطب را از دست بدهد.

همان‌طور که در مقاله نخست اشاره کردیم، در تلاوت‌های محمد صدیق منشاوی آوا فرع بر معناست. البته هنوز کسی نمی‌داند که این الحان چگونه بر ذهن او نقش می‌بسته و آن‌ها را ابداع می‌کرده است و این راز تا ابد سر به مهر باقی می‌ماند.

در تلاوت‌های منشاوی هیچ بویی از بازی با الحان و موسیقی به چشم نمی‌خورد. در حالی که درست برعکس وی، در تلاوت‌های مرحوم مصطفی اسماعیل، نغمه‌سازی رکن اصلی تلاوت است و فردی که به نغمات این استاد گوش می‌دهد، دقیقاً احساس می‌کند که استاد مصطفی اسماعیل در طراحی‌های تلاوت خود از بسیاری از الحان و طبقات صوتی برای القاء تلاوت بر مخاطب استفاده می‌کند.

ترکیب و تجزیه فراوانی انجام می‌دهد، بسیط خوانی‌های مفصلی انجام می‌دهد و پیوسته درصدد است تا با ایجاز و ابتکار در نغمات و آواها، ذهن مخاطب را تخلیه کرده و به اعجاز قرآن کریم جذب کند و صد البته کسی نتوانسته مانند وی در زمینه تنوع الحان و نغمات به حد و کمال مصطفی اسماعیل تلاوت کند.

اما در تلاوت‌های استاد محمدصدیق منشاوی، هدف ارائه نغمات نبوده، بلکه تلاش وی در جهت نزدیک شدن به معانی قرآن و تحزین‌خوانی راهی را بر او گشوده است که ما امروزه به آن تغمیم یا محزون‌خوانی می‌گوییم.

لحن گرم و سنگین این استاد مانع از آن بوده که بخواهد پیام معنوی قرآن را با ارائه الحان متعدد (به سبک مرحوم مصطفی اسماعیل) ارائه کند و حتی در این میان از بسیاری از طبقات صوتی بالا مانند طبقاتی که در جواب جواب یا در محدوده‌های صوتی استاد عبدالباسط اجرا می‌شده، صرفه‌نظر کرده است.

نظر به این که طبق اسناد موجود (عکس‌هایی که از سفرهای استاد محمد صدیق منشاوی و استاد عبدالباسط وجود دارد) هر دو این بزرگان در کنار هم به تلاوت می‌پرداختند و طبعاً تلاوت‌های یکدیگر را می‌شنیدند و ضمن حظ وافی و کافی، به نقد و بررسی و مطالعه آن‌ها می‌پرداختند، بنابراین این احتمال وجود دارد که بسیاری از تلاوت‌های این بزرگان، ضمن برخوردار بودن از حالت شهود الهی و هوشیاری عرفانی آن‌ها در حین تلاوت، نتیجه تمرینات تحزینی آن‌ها بوده و برای تهییج قلوب مستمعان و شنوندگان حاضر در مجلس، موسیقی‌گذاری شده باشند!

در تلاوت‌های استاد محمد صدیق منشاوی، هدف ارائه نغمات نبوده، بلکه تلاش وی در جهت نزدیک شدن به معانی قرآن و تحزین‌خوانی راهی را بر او گشوده است که ما امروزه به آن تغمیم یا محزون‌خوانی می‌گوییم.

به عبارت دیگر‌، آن‌ها متوجه شده بودند که بهترین و برترین روش برای تأثیر بر ذهن و روان مخاطب این است تا با ایجاد بغض و غم در نغمات، ابتدا فضای تلاوت‌های خود را گرم و حزین کنند و سپس در صورتی که نیاز بود به ابداع الحان و طبقات صوتی بپردازند و در غیر این صورت صرفه‌نظر کنند.

تلاوت معجزه‌آسای سوره مبارکه مریم مشهور و مجلسی استاد عبدالباسط و شروع بسیار سنگین و غمگین و نفس‌های بسیار بلند و درخشان و باورنکردنی در طبقات اوج صدا با نهایت غمگین و حزین بودن، مخاطب را قبض روح می‌کند به‌طرز کاملاً ملموسی می‌ترساند و به گریه نزدیک می‌کند. (هنوز با اینکه بیش از بیست سال است که این تلاوت را شنیده‌ام ولی واقعاً هر بار که می شنوم منقلب شده و موهای تنم سیخ می‌شود!).

در تلاوت‌های استاد محمد صدیق منشاوی این فشار سنگین طبقات صوتی وجود ندارد و از همان ابتدا مخاطب با شنیدن لحن گرم وی، دل و دیده را تقدیم آیات می‌کند و به استماع آیات کریمه می‌پردازد.

در این تلاوت‌ها، مخاطب از حجم سنگین طبقات صوتی (به شیوه عبدالباسط یا مصطفی اسماعیل) کمتر اثری را مشاهده می‌کند و جز در مواردی که محتوای معنوی ایجاب کند، از ارائه هر نوع فشار آکوستیکی و صوتی بر شنونده پرهیز می‌کند، زیرا آن نیاز جذب مخاطب را با داشتن لحن گرم و غمگین برآورده می‌کند، فقط با ارائه کمی تنغیمات متداول کار خود را پیش می‌برد، گویی استاد محمد صدیق منشاوی همواره برای شنونده دل خودش و گوش جان خودش تلاوت کرده است و این امر را شما در تمامی تلاوت‌های مجلسی و استودیویی وی مشاهده می‌کنید.

از سوی دیگر این امر نیز وجود دارد که تغییرات الحان بر حسب نیاز معنوی آیات باشد نه بر اساس نیاز موسیقایی تلاوت! و این دقیقاً در جهت مخالف تلاوت‌های مرحوم مصطفی اسماعیل و امثال اوست.

در حقیقت در تلاوت‌های استادانی مانند محمد صدیق منشاوی و تا حدی مرحوم عبدالباسط، به علت فضای غمناک و محزون تلاوت‌ها، دیگر نیازی نبوده تا مخاطب را با انواع و اقسام الحان و طبقات صوتی گرم کنند تا او به لذات تلاوت قرآن و پیام آیات برسد.

در تلاوت‌های استاد محمد صدیق منشاوی نیاز معنوی مخاطب به‌صورت اتوماتیک و خودکار توسط لحن گرم و غمناک وی تأمین می‌شود و در همان ابتدای تلاوت گوش جان مستمع مجذوب این کلام اعجازآور شده و دل و دامن از کف می‌دهد.

در تلاوت‌های استادانی مانند محمد صدیق منشاوی و تا حدی مرحوم عبدالباسط، به علت فضای غمناک و محزون تلاوت‌ها، دیگر نیازی نبوده تا مخاطب را با انواع و اقسام الحان و طبقات صوتی گرم کنند تا او به لذات تلاوت قرآن و پیام آیات برسد.

دست از همه چیز می‌شوید و نگاه به نگاه با آیات همراه می‌شود تا ببیند که این نجوای غمگین و ضجه‌های عاشقانه چه می‌گویند، گویی که این نغمه قرآنی که می‌شنود، حرف دل خود اوست.

نوای نی او رنج‌ها و غصه‌های نیستان را حکایت می‌کند، از حقایقی سخن می‌گوید که همواره می‌دانستیم ولی این بار از زبان موجود دیگری انتشار می‌یابد که به اعماق جانمان نفوذ می‌کند و این‌ها همه از معجزات قرآن است.

وجود صدا و لحن غمگین و سوزناک در تلاوت‌های استاد محمد صدیق منشاوی به حد لازم مخاطب را برای استماع آیات تحریک می‌کند و بدین ترتیب دیگر بسیاری از طبقات صوتی و بازی با الحان و نغمات در تلاوت او حذف می‌شود، زیرا پیشاپیش دل مخاطب خود را بدست آورده و تأثیر مورد نظر را ایجاد کرده است.

منبع:ایکنا-وبلاگ قرآنی شفا